Ile kosztuje naprawienie dziecka?

Jeśli Ci się dziecko "zepsuło" i nagle zupełnie nie można się z nim dogadać - pyskuje, kłóci się, stanowczo odmawia, co wcześniej było nie do pomyślenia albo odwrotnie - wycofuje się, milczy, odmawia kontaktu, to masz do czynienia z kryzysem komunikacji charakterystycznym dla dzieci w wieku nastoletnim.

Charakterystyczny czy nie - kryzys to jednak kryzys i nie warto go lekceważyć, bo z czasem może być coraz trudniej, a w pewnym momencie - za późno na odbudowanie dobrych relacji.

Tradycyjne metody wychowawcze oparte na stylu autorytarnym przestają być skuteczne po około 15. roku życia z kilku kluczowych przyczyn związanych z rozwojem nastolatka.

Jesper Juul twierdził, że gdy dzieci kończą 10 lat i wchodzą w wiek nastoletni zmienia się pomału możliwość wpływu rodziców na ich zachowanie. Cztery, pięć lat potem jest już za późno na wychowanie w tradycyjnym rozumieniu. W wieku 14–15 lat tradycyjne metody wychowawcze (nakazy, zakazy, kontrola) po prostu już nie działają skutecznie.

Co decyduje o takim rozwoju wypadków?

1. Zmiany w rozwoju mózgu, potrzebie autonomii i źródle autorytetu:

Aspekt	Dzieci (przed 15. r.ż.)	Nastolatki (po 15. r.ż.)
Potrzeba autonomii	Akceptują władzę rodziców	Silna potrzeba niezależności i decydowania o sobie
Myślenie abstrakcyjne	Rozwija się	Pełniej rozwinięte – potrafią kwestionować zasady i argumentować
Źródło wpływu	Rodzic jako autorytet	Rówieśnicy i własne wartości stają się najważniejsze

2. Dlaczego wcześniejsze, tradycyjne metody wychowawcze przestają działać?

Kary i nakazy wywołują bunt – nastolatki traktują je jako naruszenie ich autonomii, co prowadzi do oporu i konfliktów. Autorytarny styl wychowania nie tylko nie jest skuteczny, ale może powodować przyszłe psychiczne problemy dziecka. Autorytaryzm jako styl wychowawczy zawsze docelowo obniża samoocenę dziecka. Zbyt surowe metody mogą prowadzić do lęków, poczucia niskiej wartości i braku umiejętności rozwiązywania konfliktów. Szczególnie mocno może to wpływać na dzieci z ADHD, które z zasady bywają bardziej wrażliwe na niekorzystne skutki krytyki i braku właściwego zrozumienia przez dorosłych.

Straszenie traci sens – nastolatek ma rozwinięte myślenie abstrakcyjne, więc pustym groźbom łatwo się przeciwstawia używając logicznych argumentów.

Niekonsekwencja rodziców – wielu rodziców nie dotrzymuje „gróźb", więc nastolatek uczy się, że może robić swoje nie ponosząc konsekwencji. Również niedotrzymane przez rodziców obietnice są sprawnie wychwytywane i używane w dyskusji na argumenty. W ten sposób autorytet rodziców ulega obniżeniu.

Wycofanie się z roli rodzica - przewodnika przez przyjęcie zasady "jak mnie nie słuchasz, to rób co chcesz" jest bardzo niebezpieczne w tym okresie, a niestety, zdarza się często, gdyż rodzice nie znając odpowiednich sposobów utrzymywania żywej relacji z dzieckiem (adekwatnych do jego rozwojowych potrzeb) czują się bezsilni i rezygnują ze swojej rodzicielskiej roli.

3. Czym zastąpić tradycyjne, dyrektywne metody wychowawcze, żeby nie stracić kontaktu z dzieckiem i wspierać je w rozwoju w sposób zgodny z potrzebami wieku nastoletniego?

Zamiast kontroli i nakazów, skuteczne stają się:

Relacja partnerska – kiedy rodzic działa jako wzór wartości, a nie nadzorca.

Dialog i uznanie – pozytywne wzmocnienie, dialog oparty na wartościach oraz wzajemny szacunek działają lepiej niż kary.

Wewnętrzna motywacja – nastolatki potrzebują wykształcić własny system zasad, a nie opierać się jedynie na przestrzeganiu zewnętrznych reguł. To, jakie wartości uznają za słuszne i je uwewnętrznią zależy w dużym stopniu od formy na jakiej opiera się ich dialog z rodzicami. Komunikacja oparta na empatii (metoda NVC - nonviolent communication sprawdza się szczególnie skutecznie w budowaniu dobrych relacji pomiędzy rodzicami i dziećmi w wieku nastoletnim)

Szanowanie autonomii – pozwalanie nastolatkom, by uczyły się z błędów i ponosiły ich konsekwencje (oczywiście adekwatnie do wieku i możliwości) zamiast uczyć się postępować jedynie pod dyktando rodzicielskich kar i nagród, bywa dla rodziców szczególnie trudne, a jest to niezbędne do rozwijania osobistej odpowiedzialności przez dzieci - koniecznej dla prawidłowego funkcjonowania w dorosłości.

Po 15. roku życia nastolatek/nastolatka jest już w tej fazie rozwoju, kiedy skuteczność wpływu rodzica na jego/jej zachowanie zmienia charakter. Dlatego konieczna jest zmiana metod komunikowania się i motywowania dziecka. Bezpośrednie sterowanie przestaje działać. Dużo skuteczniej można wtedy oddziaływać na zachowania i wybory przez relację, wartości i zaufanie. Dlatego próby „turbo wychowania" tradycyjnymi metodami opartymi na systemie pouczeń, kar i nagród często tylko pogłębiają problemy zamiast je rozwiązywać, prowadząc do utraty zaufania i eskalacji konfliktów. Szczególnie szkodliwe skutki przynosi dyrektywne "turbo wychowywanie" w wypadku dzieci z ADHD że względu na specyfikę funkcjonowania ich układu nerwowego.

Dobra wiadomość jest taka, że jak wspominałam na początku, problem jest dość powszechny i możliwy do rozwiązania przez samych rodziców, jeśli tylko wprowadzą zmiany w sposobie komunikowania się z dzieckiem.

Każdy rodzic może tego dokonać dzięki zmianie własnych nawyków wychowawczych. Opracowałam programy dla rodziców oparte na komunikacji NVC, które pomagają rodzicom stosować - zamiast metod autorytarnych i dyrektywnych - zasady wychowania oparte na wspieraniu dzieci w rozwoju (na różnych etapach rozwoju dziecka).

Na koniec kolejna dobra wiadomość: zainwestowanie swojego zaangażowania przez rodziców w trening komunikacji z dzieckiem zaowocuje nie tylko lepszym rozwiązaniem palących problemów, ale pomoże "ustawić" relację dziecko - rodzice na długie lata, także w okresie gdy dziecko będzie już samodzielnym dorosłym z własną rodziną.

Dlatego własne zaangażowanie rodziców to jest koszt, który warto i opłaca się ponieść. Tyle też kosztuje "naprawienie" nastolatka zanim konflikty się zaostrzą i będzie za późno na odbudowanie dobrych relacji z dzieckiem.

Programy dla rodziców oparte na komunikacji NVC - sprawdź 👉

Komentarze

Popularne posty z tego bloga

Co dobrego jest w złości?

Z życia (niestety) wzięte: Pani Krysiu, kto jak kto, ale pani to mnie nigdy nie zawiodła. No niech pani sama zobaczy, co ja się mam z tymi młodymi matkami – trzecia mi już zwolnienie lekarskie przyniosła. Chciałabym, żeby pani wzięła jutro ranny dyżur za Renatkę, dobrze? No chyba mi pani nie odmówi? Jedynym słowem, jakie w tej sytuacji Krystyna wypowiedziałaby pozostając w zgodzie ze sobą byłoby: nie, nie i jeszcze raz nie. Dość miała tego, że zawsze dyrektorka stawia ją pod ścianą i jej problemy nikogo nie obchodzą, bo ona musi być zawsze na zawołanie, żeby gasić cudze pożary. Ale jak tu powiedzieć nie – zawieść szefową? To na pewno nie skończyłoby się dobrze. Więc mówi: dobrze pani dyrektor i zastanawia się, czy wizyta u specjalisty, na którą czekała dwa miesiące będzie możliwa do przełożenia, czy będzie musiała czekać od początku. Ale co by nie mówić, w końcu nawet szefowa nie jest w stanie zastąpić trzech osób na raz. Ktoś musi. Więc trudno, niech bę...

Kiedy i dlaczego nie mówimy wprost

Dajemy do zrozumienia zamiast mówić wprost o co naprawdę chodzi. Kiedy i dlaczego sami to robimy? Czemu dajemy się wciągać innym w taką grę? "Rzucanie w powietrze" - to jedna z technik niemówienia wprost. Stosują ją osoby nieśmiałe, nie mające siły przebicia, ale też ci, którzy nie umieją sobie asertywnie radzić z odmową. O innych sytuacjach niemówienia wprost i o tym, jak sobie z tym radzić posłuchaj w podcaście RDC Jeśli chcesz komunikować się lepiej i skuteczniej - zapraszam na trening komunikacji "Od czerwieni do turkusu"

Akcja przeciwpożarowa - poznaj "niewinne" objawy wypalenia

J ola mówiła o tym, jak bardzo niszcząca jest jej praca – mobbing w tej korporacji jest zjawiskiem powszechnym, fatalne układy interpersonalne i nieustanne napięcie towarzyszą jej na co dzień. Postanowiła wziąć udział w warsztatach komunikacji, żeby się przygotować do kilku trudnych rozmów, które chciała przeprowadzić, ale nie wiedziała jak. Weronika z kolei chciała wiedzieć, jak rozmawiać z dziećmi, żeby traktowane bezprzemocowo i po partnersku w domu były w stanie w przyszłości stawić czoła trudnym sytuacjom w przedszkolu i szkole i nie stać się ofiarami agresorów. Co do pracy – to Weronika miała to szczęście, że korporacja, w której ona pracowała zapewniała dobrą płacę, sensowne warunki rozwoju, zgrany zespół i możliwość bycia kreatywnym w tym, co się robi. To szczęście, że nie wszystkie korporacje są takie straszne, jak twoja – powiedziała do Joli. Jakież było ich zdumienie, kiedy rozmawiając w czasie przerwy obie panie odkryły, że pracują w...

Jak rozmawiać bez złości i bez ulegania innym?

Można zmienić styl komunikacji, wymaga to jednak pracy jak każda zmiana nawyków (i nie odbywa się w ciągu kilku dni, niestety). Im szybciej podejmiesz działania, które rzeczywiście mogą odmienić twoje życie na lepsze, tym szybciej doświadczysz pozytywnych skutków zmiany. Czujesz się czasem niepewnie w czasie rozmowy? Nie umiesz spokojnie porozumieć się z dzieckiem/ rodzicami? Masz poczucie, że nie w pełni wyrażasz siebie i nie wystarczająco potrafisz zadbać o swoje potrzeby? Czasami nie rozumiesz o co chodzi twoim rozmówcom i z jakiego powodu mają do ciebie pretensje? A może zaczynasz dostrzegać że ludzie cię unikają i nie są wobec ciebie szczerzy? Od rodziny, znajomych albo w pracy dowiedziałaś/ dowiedziałeś się parę razy że za dużo się wściekasz? Ty sam / sama jesteś osobą z ADHD lub jest nią twoje dziecko? Jest na to rada. Sposób, w jaki rozmawiasz z innymi to zestaw utrwalonych nawyków komunikacyjnych, a nawyki można zmienić. Ty też m...

Jak wychowujesz swoje dziecko: dyrektywnie czy wspierająco?

Czy zastanawialiście się kiedyś co stoi za pytaniem: Jak ja cię wychowałam? Jak ja cię wychowałem? 1. Część rodziców wychowuje dzieci po to, by było im z dziećmi wygodnie: np. żeby nie sprawiały problemów, były grzeczne, nie brudziły się, pomagały babci, żeby ich zachowanie przykładało się do pozytywnego wizerunku rodziny. W takim przypadku mamy do czynienia z dyrektywnym stylem wychowania. 2. Część rodziców wychowuje dzieci po to, by dobrze radziły sobie w życiu i stawały się dojrzałymi ludźmi. W takim przypadku mamy do czynienia ze stylem wychowania określanym jako wspieranie w rozwoju. Jak rozpoznać wychowanie dyrektywne: Jak rozpoznać wychowanie jako wspieranie w rozwoju: Nacisk na edukację prowadzoną przez dorosłych, niedocenianie autoedukacji – ograniczanie aktywności własnej dziecka. Wpływanie na zmianę zachowań poprzez system kar i nagród. Wchodzenie w relacje współpracy i partnerstwa, zachęcanie do sam...

Jak rozmawiać o pieniądzach w pracy

„Jeżeli potrafisz szczerze i swobodnie rozmawiać o pieniądzach oraz seksie, to znaczy, że naprawdę radzisz sobie z komunikacją” – mawiał Marshall Rosenberg. Dlatego też jednym z najbardziej drażliwych tematów jest rozmowa z przełożonym na temat egzekwowania zaległych należności. Jak przeprowadzić ją rzeczowo i bez zbędnych emocji? Karolina znalazła się w sytuacji, która z pewnością przydarzyła się nie jej jedynej: umówiła się ustnie na temat warunków podwyżki po próbnym miesiącu pracy. Dostała zapewnienie szefowej, że po tym terminie, jeżeli obie uznają, że chcą nadal ze sobą współpracować, zamiast najniższej pensji otrzyma określony procent od kwoty zapłaconej przez każdą obsłużoną klientkę. Karolina jest wysoko wykwalifikowaną masażystką, ma też stałe klientki, z których wiele przeniosło się za nią do nowego miejsca, spodziewała się zatem wypłaty sporo wyższej niż ta z poprzedniego miesiąca. Kiedy dostała takie same pieniądze jak poprzednio, bardzo się rozczarowała, j...

Trójkąt dramatyczny w rodzinie i jego skutki

Chociaż z pozoru może się wydawać, że ludzie bardzo różnią się od siebie, to w rzeczywistości odgrywają na zmianę tylko trzy role. Jak działa trójkąt dramatyczny? Katarzyna odłożyła słuchawkę, wznosząc oczy do nieba. – Tyle razy ci mówiłem, żebyś darowała sobie te codzienne konferencje, bo się wykończysz, a i tak nic z tego nie wyniknie – powiedział Piotr, próbując zachować spokojny ton głosu. – Przecież to moja matka, nie mogę się nią nie interesować. Oprócz mnie nie ma nikogo – Kasia starała się wytłumaczyć samej sobie, że jej postępowanie ma sens. Jej mama mieszkała w pobliskim mieście, sama w dużej willi. Do ich domu, położonego na wsi, z dala od zgiełku miasta, zaglądała bardzo niechętnie (przeważnie w święta) i nigdy nie zgadzała się przenocować. To powodowało, że albo Kasia, albo Piotr musieli przyjąć rolę kierowcy, czekającego na hasło do jazdy i niemogącego sobie pozwolić na wypicie kieliszka wina, bo nie było jasności, kiedy hasło zostanie rzucone. Kasia jako je...

Trójkąt dramatyczny - jak go opuścić z godnością?

Pisząc o komunikatach blokujących porozumienie obiecałam, że napiszę o trzech stanach, w które popadamy, kiedy tracimy równowagę wewnętrzną i zdolność empatycznej komunikacji ze sobą i innymi. Kiedy sytuacja jest pełna napięcia, nie czujemy się w niej bezpieczni i w pełni akceptowani, zazwyczaj przestajemy być w pełni autentyczni i zaczynamy odgrywać pewne utrwalone kulturowo role: wybawcy, ofiary lub agresora opisane przez Stephena Karpmana jako "trójkąt dramatyczny". Co to ma wspólnego z komunikowaniem się w duchu NVC? W trudnych emocjonalnie sytuacjach przestajemy rozmawiać wprost, a jest to niezbędny warunek komunikacji empatycznej. Komunikacja empatyczna "z serca do serca" to j e d n o c z e s n e 1. szczere wyrażanie siebie - jak to jest dla mnie być w tej sytuacji: co obserwuję, co czuję, czego potrzebuję w tym momencie i jaka zmiana w tej sytuacji pozwoliłaby mi poczuć się bardziej komfortowo? 2. ...

Jak rozmawiać z osobą, która nie dotrzymała słowa?

Na pozór patowa sytuacja: umówiłaś się z kimś „na gębę”, a twój rozmówca teraz nie pamięta waszych ustaleń. Chcesz wybrnąć z sytuacji i nie zapętlić się we wzajemnych oskarżeniach. Co zrobić? Najpierw przenieść rozmowę na neutralny grunt. Klaudia pracuje w punkcie obsługi klienta i musi swoje urlopy ustalać dużo wcześniej i precyzyjnie, bo taka praca nie przypomina biurowej, w której możesz w razie czego posiedzieć po godzinach albo dokończyć w domu. Klaudia rozmawiała dwa miesiące temu z Martyną, która ją zwykle zastępuje, że potrzebuje wyjechać w trzecim tygodniu października. Martyna się zgodziła. Dziś Klaudia zobaczyła, że na planie urlopów zaznaczona jest nieobecność Martyny w drugiej połowie miesiąca. Zdenerwowana nie mogła się powstrzymać od emocjonalnej reakcji: „Przecież umówiłyśmy się, że ja biorę urlop w październiku, jak mogłaś tak mnie wystawić?”, „Dlaczego się mnie czepiasz?” – ripostowała Martyna – „Sama sobie jesteś winna, trzeba było wcześniej napisa...

Ewa Mażul

Szukaj na tym blogu